“‘A MADONNA D’‘A VUDA”

Ascoltala cantata da Ortenzio Chieffallo

 
 

 

 

-ovvero-

“ ‘A festa d’‘a frittata ’’

-Poemetto-

 

 

I

De quann’era crìaturu

‘nu penzìaru cunzurturu

intra ‘a crozza

mi cce abozza

chi me strincia,

spincia, puncia,

ppemu fazzu ‘na verziata

a ra festa d’ ‘a frittata…

 

Si m’aiuti, giorgimentu,

forzi chissu è ru mumentu

mu scrivimu,

mu cuntamu

ch’’e ‘sta festa

apposta resta

‘nu ricordu vrunnu vrunnu,

ch’è ra meglia de lu munnu.

Chissa storia chi ve dugnu

saglia a cchiru cinque ‘e giugnu

do trentunu;

ed ogn’unu

pò capire

lu soffrire

chi me fa penzannu a tannu,

mo chi stàju ‘nziccunannu…

 

Dissi a mamma: “Mi cce manni?

Sugnu ‘ranne; àju dece anni…

Dìcia: vacce;

mannamicce;

io malizze

nu’ nne fazzu!

‘A Madonna, vìatilla,

vò mu scinnu apprìassu d’illa!”

Quannu me rispusa : - Vacce ! –

L’abbrazzài, la vasài ‘mpacce;

....e mintutu

a ‘nu minutu

lu vestitu

cchjù pulitu,

pane e casu intra le “latre”,

via! Zumpai dd’ ‘a gghjasa matre.

Quanta gente chi aspettava

mu ‘a Madonna se ‘mmiàva...

 

Cc’era tuttu

‘ncuttu ‘ncuttu;

era tale

lu piazzale

chi ‘un cadìa si tu sbenìa;

llà ‘ncastratu rimanìa.

Cc’eranu, vestute belle,

quattro mute ‘e verginelle

c’ogne d’una

‘na curuna

fatt’ ‘e juri

‘e cchjù culuri

supra la capuzza avìa,

pronte ppemu se partìa...

 

E ‘nquatrati ed eleganti

li quaranta musicanti

tutti attenti

a ri strumenti

mu ‘na marcia

l’àriu squarcia

non appena d’ ‘u vìaggiu

‘ncigna lu pellegrinaggiu…

Pue de maschi ‘na carrolla

chi parìa ‘nu cchissesciolla;

…e r’aggìalli?…

povarìalli?…

 

Tuttu ‘u gruppu

‘e supra ‘u chjuppu

parca dissa: “ Si ‘u sbrignamu

ccà le pinne cce lassamu! “

Maschi, fùrguli, rotelle,

marcia, canti ‘e verginelle;

le campane?…

‘E cane a cane

cce minava

chi ‘e sonava;

‘a Madonna d’ ‘a frittata

finarmente era ‘mmìata.

 

II

De dd’’a gghjasa matre 'mpòi,

cchi rigùrgitu, cchi sciòi...

Chjna ‘e gìanti

stracuntìanti

chira via

jume parìa

chi scurrìa nsinga a ra Vuda

dduv’a diga se cunchjuda…

Dduv’ ‘a cona i marascialli

‘na fermata, quattru balli;

biccherini

a’ portantini,

a’ musicanti

ad àutri tanti:

puru a cchiri d’ ‘e zampugne,

chi vivìanu cumu spugne…

Santumangu terminava

e dde llà gente spurnava

chi nescìannu

jìa – scinnìannu –

verzu ‘a Vuda,

sempre ‘ncuda

de la statua d’ ‘a Madonna

chi de oru ‘e vutu gronna.

Chira via, de ll’add’impòi,

te facìadi dire: òhi! –

penninusa,

storticusa,

ccu ‘mpetrate

a scalunate…

e ppe muri a ri dui lati

mazacani ammuzzellati.

Mma, però, parìa sbarbata,

tantu ch’era nettiàta…

Tu si tannu

jìa circannu

‘nu filillu

d’ervicella

mu ‘na ricchja zillicava,

aramò ca lu trovava!

Ca lu Podestà de tannu,

ogne annu ccu ‘nu bannu

- quannu ‘a festa

èradi ‘nvista -

chira vìa,

de gente inchja

mu d’ervaggi d’ogne razza

nu’ nne rimanìadi trazza.

 

III

Duv’ a cona ‘e zù Giacchinu

‘n’atra sosta: ed ohi cchi binu!

Cc’è chi cunta

ca zà Assunta,

ch’er’alluntu

‘e l’ùagliu Santu,

ppe ‘nu sbagliu vinna untata

de ‘stu vinu, e sse sanata.

Vinu sanu ‘e Santumangu

chi dirittu va a ru sangu;

‘na litrata

‘ntr’ ‘a jornata

te ricrìja

e t’azzarìja;

mma si abusi ‘na mullica

nìarvi e sianzi te spullìca.

Chiru sabatu, Vicianzu,

dduve chira cona ‘e mmìanzu,

de stu vinu

malandrinu

si nne vippa

a crepa trippa;

mma dduv’era cc’è restatu

sidici ure stennicchjatu…

Chi n’è praticu d’ ‘a zona

sa ca nsinga a chista cona

de pedate

la metate

nn’ammu fattu

d’ ‘u tragittu;

e cce vò ‘n’atr’ura cruda

mu s’arrivadi a ra Vuda…

Mm’a mie chiru caminare

me parìa ‘nu picatiàre;

io a ri pìadi

‘u fuacu avìadi;

e l’andazzu

de maruzza

me frenava l’energia

e “cchimancu” cce soffrìa.

Dissi, allura, a sie quatrari,

cumpagnìalli mie’ scolari:

“Ccu ‘stu passu

‘e pùarcu grassu

a ra Vuda

‘u jùarnu ‘e Juda

cce arrivamu; su, tacchiamu

mu ‘sta via a divolicamu!”

Dittu, fattu; e ddicu, infine,

ca parimmi sie fuìne:

o, ca tannu

tussa, affannu,

jorde, asma,

reumatismi,

tu sapìa cchi rroba era!?…

‘ncùallu argiantu vivu cc’era!

E ri pìadi de cerasa

de la via la rasa rasa,

dduve spina

anti rapina

nu’ ncinn’era?

Cchi primera!…

Dicìa - pue – ‘u patrune: “Ih reglia!

E cchi cce passàu ra neglia?!”

 

IV

A re unnici e quaranta

chira cìantu vote Santa

è a ra Vuda

chi cunchjuda

lu tragittu

benedittu;

la seguìa ‘nu mare ‘e gìanti

stanchi mùarti, ma cuntìanti.

Quante quarte ccu frittate

‘ncapu a fimmine abazate…

E cchi urduru sturdituru

chi nescìa…

Parca dicìa:

“ ’Sta frittata d’ ‘a Madonna

chi ‘u’ r’assaggia ‘u’ssi la sonna! ”

D’organetti, ‘na vintina

nne cuntai chira matina;

e cchi razze

‘e manu pazze!

A ccarrolle

‘e tarantelle

de le nove nsinga all’una

la tenìarru sempre ad una…

Intra a gghjasa cc’era chjnu

‘ncuttu cumu ‘nu vurvìnu;

e i prattuni

ammazzatuni?

Li viditi

parcheggiati

ffaccifrunta a re sue belle

mu partìanu ‘e zinnatelle.

Doppu ‘a missa – cum’è usanza –

se va penza ppe ra panza;

a re turre

si cce curra

e a frittata

prelibata

le fa dire, a chi ‘a divòra:

“Bene mio cchi mancia e mora!”

De ‘sta festa c’àju ‘ncore

mille e mille cose ancore

vorra dire

ccu piacire;

mma chi leja

mi s’annòja;

e perciò chjudu, dicìannu

‘na preghìara: pue suspìannu.

“Oh Madonna mia, la meglia,

chi sirenu, senza neglia,

m’ha mannatu

lu passatu !

Damme puru

lu futuru

chi me sbarca all’atra vita

mu me sèmbradi ‘na gita!

Santumangu e r’abitanti,

trattamili ccu ri guanti!

Tena tutti sempre abbutti

de salute

chjapparuta,

ca tu sì, ppe tutti nùe,

la Rigina, e tuttu pùe!

Fa mu tutti l’emigranti

cu re grazie tue l’ammanti;

c’ogned’unu

ch’è luntanu

te ricorda

e mai te scorda;

ca tu sì pp’ogne perzuna

la speranza e ra furtuna!

N’atre mille grazie, ancore,

te circherra ccu ru core;

mma rinunciu

mu ‘e pronunciu;

tu ch’ ‘e sai

mi le farai?

Dìcia “se”, Madonna mia;

ti nne prìagu: ccussì ssìa”.